પ્રકાશ અને ઉમંગનો મહાન તહેવાર દિવાળી દર વર્ષે કારતક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની અમાસના (અમાવસ્યા) દિવસે ખૂબ જ ધામધૂમથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ પવિત્ર દિવસે દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026 માં દિવાળીની સાચી તારીખ અને અમાવસ્યાના સમયને લઈને લોકોના મનમાં ઘણી મૂંઝવણ ઊભી થઈ છે. શું અમાવસ્યાના દિવસે થતી લક્ષ્મી પૂજા, શ્રાદ્ધ અને પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન-દાન અલગ અલગ દિવસોમાં કરવાના રહેશે? ચાલો આ બાબતને શાસ્ત્રો મુજબ સરળ રીતે સમજીએ.
પંચાંગ અને જ્યોતિષીય ગણતરીઓ મુજબ, વર્ષ 2026 માં દિવાળીની મુખ્ય લક્ષ્મી પૂજા 8 નવેમ્બર, રવિવારના રોજ કરવામાં આવશે. જ્યારે પિતૃ તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને સ્નાન-દાન જેવા પવિત્ર કાર્યો 9 નવેમ્બર, સોમવારના રોજ સંપન્ન થશે.
પંચાંગ અનુસાર કારતક મહિનાની કૃષ્ણ પક્ષની અમાવસ્યા તિથિની શરૂઆત 8 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ સવારે 11:27 વાગ્યે થશે. આ તિથિ બીજા દિવસે એટલે કે 9 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ બપોરે 12:31 વાગ્યે સમાપ્ત થશે.
8 નવેમ્બરે જ કેમ થશે લક્ષ્મી પૂજા?
ધર્મસિંધુ અને નિર્ણયસિંધુ જેવા અધિકૃત ધર્મશાસ્ત્રોના નિયમો અનુસાર, દિવાળીના તહેવાર પર મહાલક્ષ્મી પૂજા હંમેશા કારતક અમાવસ્યાની રાત્રે જ કરવામાં આવે છે. આ મહાપૂજા માટે પ્રદોષ કાળ અને મહાનિષીથ કાળ દરમિયાન અમાવસ્યા તિથિની હાજરી હોવી અત્યંત આવશ્યક માનવામાં આવે છે.
જેમ આપણે જોયું કે, અમાવસ્યા તિથિ 8 નવેમ્બર, રવિવારના રોજ સવારે શરૂ થઈને સૂર્યાસ્ત પછી આખી રાત ચાલવાની છે. જ્યારે 9 નવેમ્બરે તે બપોરે જ પૂરી થઈ જશે અને ત્યારબાદ પ્રતિપદા (એકમ) તિથિ શરૂ થશે.
આમ, 9 નવેમ્બરની સાંજે અમાવસ્યા નહીં હોય. આથી, તંત્ર-મંત્ર સાધના, નિશીથ કાળ અને સ્થિર લગ્નની મહાલક્ષ્મી પૂજા 8 નવેમ્બરની રાત્રે જ કરવી શાસ્ત્રોક્ત રીતે યોગ્ય છે.
9 નવેમ્બરે સ્નાન અને દાનનું મહત્વ શું છે?
આપણી વૈદિક પરંપરામાં દેવ-દેવીઓની પૂજા અને પિતૃઓની વિધિઓ માટેના સમય અલગ અલગ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. લક્ષ્મી પૂજા માટે રાત્રિનો સમય (નિશીથ અને પ્રદોષ કાળ) શ્રેષ્ઠ છે. પરંતુ, પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરવા, દાન-પુણ્ય કરવા અને પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ-તર્પણ કરવા માટે ઉદયાતિથિ (સૂર્યોદય સમયે જે તિથિ હોય તે) શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
9 નવેમ્બર, સોમવારના રોજ સૂર્યોદય સમયે અમાવસ્યા તિથિ હાજર હશે. શાસ્ત્રોના નિયમ મુજબ, જે દિવસે સૂર્યોદય વખતે અમાવસ્યા હોય, તે દિવસે સ્નાન, દાન, અમાવસ્યાનું વ્રત અને પિતૃઓનાં કાર્યો કરવાં સૌથી વધુ ફળદાયી ગણાય છે. તેથી ભક્તો 9 નવેમ્બરની સવારે ગંગા કે અન્ય કોઈ પણ પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરી, દાન આપીને પિતૃઓના આશીર્વાદ મેળવી શકે છે.લક્ષ્મી પૂજા કરવા માટેનો પ્રદોષ કાળ સાંજે 5:31 થી રાત્રે 8:09 સુધીનો રહેશે. જ્યારે ખાસ કરીને ગૃહસ્થો અને વેપારીઓ માટે સમૃદ્ધિ લાવતો લક્ષ્મી પૂજાનો શ્રેષ્ઠ મુહૂર્ત (સ્થિર વૃષભ લગ્ન) સાંજે 5:54 થી રાત્રે 7:50 સુધીનો રહેશે.
ટૂંકમાં, 8 નવેમ્બરની સાંજે સ્થિર લગ્નમાં દેવી લક્ષ્મીની આરાધના કરી સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ મેળવવા અને 9 નવેમ્બરની સવારે પિતૃઓનું સ્મરણ કરી દાન-પુણ્ય કરવું એ જ સાચી શાસ્ત્રોક્ત રીત છે.
