ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO) એ પોતાનો નવો નેવિગેશન ઉપગ્રહ લોન્ચ કર્યો છે. આ મિશનનું નામ GSLV-F18/NVS-03 છે. તે આંધ્રપ્રદેશના શ્રીહરિકોટામાં સતીશ ધવન અવકાશ કેન્દ્રના બીજા લોન્ચ પેડ પરથી રાત્રે 11:51 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ GSLV રોકેટની 20મી ઉડાન છે, જે આ ઉપગ્રહને અવકાશમાં તેના ઇચ્છિત ગંતવ્ય સ્થાન પર પહોંચાડશે.
NVS-03 ભારતની બીજી પેઢીની નેવિગેશન ઉપગ્રહ શ્રેણીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે. તેને ભારતની GPS સિસ્ટમ, ‘NavIC’ (ભારતીય નક્ષત્ર સાથે નેવિગેશન) ને વધુ આધુનિક બનાવવા માટે મોકલવામાં આવી રહ્યો છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ ઉપગ્રહ ભારત અને તેની સરહદોની બહાર 1,500 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારો માટે ચોક્કસ સ્થાન, માર્ગ અને સમયની માહિતી પૂરી પાડશે.
આ ઉપગ્રહની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે તે સ્વદેશી રીતે ઉત્પાદિત પરમાણુ ઘડિયાળથી સજ્જ છે, જે સચોટ સમય પ્રદાન કરે છે. વધુમાં, તેમાં એક નવું L1 સિગ્નલ ઉમેરવામાં આવ્યું છે, જે સ્માર્ટફોન અને વાહનોમાં નેવિગેશન સેવાઓમાં સુધારો કરશે.
ભારતની નેવિગેશન સિસ્ટમ બે પ્રકારની સેવાઓ પૂરી પાડે છે: નાગરિકો માટે “માનક સેવા” અને સુરક્ષા દળો માટે “પ્રતિબંધિત સેવા”. માનક સેવાનો ઉપયોગ નાગરિકો દ્વારા રોજિંદા રૂટ અને સ્થાન માહિતી (જેમ કે ગૂગલ મેપ્સ) માટે કરવામાં આવે છે, જ્યારે બીજી સેવા સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત અને એન્ક્રિપ્ટેડ છે, જે ફક્ત દેશની લશ્કરી અને અધિકૃત સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે જ સુલભ છે.
નેવિગેશન નેટવર્કનું વિસ્તરણ
ઇસરો પાંચ બીજી પેઢીના નેવિગેશન ઉપગ્રહોની યોજના ધરાવે છે જેથી હાલના ‘નેવિગેશન વિથ ઇન્ડિયન કોન્સ્ટેલેશન’ નક્ષત્રને સુધારેલી સુવિધાઓ સાથે વધારી શકાય અને સેવાઓની સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરી શકાય. આ શ્રેણીનો પ્રથમ ઉપગ્રહ, NVS-01, 29 મે, 2023 ના રોજ GSLV-F12 મિશનના ભાગ રૂપે લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રથમ વખત ભારતીય નેવિગેશન ઉપગ્રહ પર સ્વદેશી પરમાણુ ઘડિયાળ ઉડાવવામાં આવી હતી. આ શ્રેણીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ, NVS-03, હાલના L5 અને S સિગ્નલોની સાથે L1 સિગ્નલોનો સમાવેશ કરીને નક્ષત્રની ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાનો ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે.
