અરવલ્લી પર્વતમાળાનો કેસ લાંબા સમયથી ચાલી રહ્યો છે. આ શ્રેણીની અંદરના વિસ્તારોમાં ખાણકામ અંગે કોર્ટના ચુકાદાઓ પણ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. હવે, અરવલ્લી પર્વતમાળાની વ્યાખ્યા અંગે વિવાદ ઉભો થયો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલે હસ્તક્ષેપ કર્યો છે., સુનાવણી હાથ ધરી અને 20 નવેમ્બરના પોતાના નિર્ણય પર સ્ટે મૂક્યો છે. હવે સુપ્રીમ કોર્ટ 21 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ આ કેસની સુનાવણી કરશે.
અરવલ્લી ટેકરીઓ અને પર્વતમાળાની વ્યાખ્યાને લગતા વિવાદ વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલાની સ્વતઃ નોંધ લીધી છે. સીજેઆઈ સૂર્યકાન્ત સાથે ન્યાયાધીશ જે.કે. મહેશ્વરી અને ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહ બેન્ચમાં છે. કોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્ણય પર અસ્થાયી રૂપે સ્ટે આપ્યો છે.
20 ડિસેમ્બરના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે અરવલ્લી ટેકરીઓ અને પર્વતમાળાની એક સમાન અને વૈજ્ઞાનિક વ્યાખ્યાને મંજૂરી આપી. નિષ્ણાત રિપોર્ટ પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી તેણે દિલ્હી, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને ગુજરાતમાં ફેલાયેલા અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં નવા ખાણકામ લીઝ આપવા પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો.
CJI એ જણાવ્યું હતું કે ૧૨,૦૮૧ ટેકરીઓમાંથી ૧,૦૪૮ ટેકરીઓ ૧૦૦ મીટર ઊંચાઈના માપદંડને પૂર્ણ કરે છે તે તારણ વાસ્તવિક અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચું છે કે નહીં તે પણ નક્કી કરવું જોઈએ. ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય તપાસ જરૂરી છે કે નહીં તે પણ નક્કી કરવું જોઈએ.
CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે, આ પછી, સુપ્રીમ કોર્ટ ઉપરોક્ત પ્રશ્નોની તપાસ કરવા માટે અહેવાલનું વ્યાપક મૂલ્યાંકન કરવા માટે એક ઉચ્ચ-સ્તરીય નિષ્ણાત સમિતિની રચના કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, વધુમાં, અરવલ્લી પ્રદેશમાંથી બાકાત રાખવાના વિસ્તારોની વિગતવાર ઓળખ હાથ ધરવી જોઈએ અને એ પણ તપાસ કરવી જોઈએ કે શું આવા બાકાત ધોવાણનું જોખમ વધારે છે, જે અરવલ્લી પર્વતમાળાની ઇકોલોજીકલ અખંડિતતા સાથે ચેડા કરે છે.
કેન્દ્ર સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે, સમિતિની રચના થાય તે પહેલાં, માનનીય અદાલતોએ તપાસ કરવાના વિસ્તારો નક્કી કરવા જોઈએ. CJI સૂર્યકાંતે જણાવ્યું હતું કે, “અમે સમિતિની ભલામણો અને આ કોર્ટના નિર્દેશોને હાલ પૂરતો સ્થગિત રાખવાનું જરૂરી માનીએ છીએ. સમિતિની રચના ન થાય ત્યાં સુધી આ સ્ટે અમલમાં રહેશે.” 21 જાન્યુઆરી માટે નોટિસ જાહેર કરવામાં આવી છે. એસજી તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે, રાજ્યોને વધુ ખાણકામ પ્રવૃત્તિ ન કરવા માટે નોટિસ જાહેર કરવામાં આવી છે.
ભૂતપૂર્વ વન સંરક્ષણ અધિકારી આર.પી. બલવાને પણ આ સંદર્ભમાં અરજી દાખલ કરી છે. આર.પી. બલવાને દલીલ કરી છે કે, અરવલ્લી પર્વતમાળા માટે 100 મીટર ઊંચાઈ મર્યાદા આ વિશાળ પર્વતમાળાના સંરક્ષણ પ્રયાસોને નબળી પાડશે. અરવલ્લી પર્વતમાળા ગુજરાતથી દિલ્હી સુધી ફેલાયેલી છે અને થાર રણ અને ઉત્તરીય મેદાનો વચ્ચે અવરોધ તરીકે કામ કરે છે. પર્યાવરણ મંત્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે જણાવ્યું છે કે જ્યાં સુધી અરવલ્લીમાં ટકાઉ ખાણકામ માટે વ્યવસ્થાપન યોજના વિકસિત ન થાય ત્યાં સુધી કોઈ નવી ખાણકામ લીઝ આપવામાં આવશે નહીં.
